Muzeum Regionalne w Jaśle zaprasza na wystawę „Od lunety Galileusza do teleskopów kosmicznych”.
Ekspozycja stworzona przez Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie dzięki pomocy Fundacji Energetyka na Rzecz Polski Południowej udostępniona będzie w tymczasowej siedzibie jasielskiego muzeum przy ul. Wincentego Pola od 1 czerwca do 30 sierpnia br. Zebrane eksponaty prezentują ewolucję lunety, jednego z najważniejszych przyrządów naukowych w dziejach.

Jeszcze do początków XVII w. nie znano lunety, jednak na długo przed jej wynalezieniem ludzie spoglądali w niebo obserwując gwiazdy i planety. Obserwacje były prowadzone gołym okiem przy pomocy instrumentów astronomicznych tj. triquetrum lub astrolabium sferyczne znane od czasów starożytnej Grecji lub tych skonstruowanych w Średniowieczu: torquetum i kwadrant. Luneta, choć zawdzięcza swój rozwój i popularność Galileuszowi (1564-1642), stworzona została przez anonimowego wynalazcę z Holandii. Jednak to obserwacje poczynione za jej pomocą przez Galileusza i wyciągnięte z nich wnioski na zawsze zmieniły oblicze astronomii. Lunety typu Galileusza zastąpiono następnie w połowie XVII w. instrumentami typu Keplera, a pod koniec wieku skonstruowano pierwsze teleskopy zwierciadłowe.

Najsłynniejszym polskim astronomem XVII w. był Jan Heweliusz, który na dachach swoich kamienic w Gdańsku założył jedno z pierwszych obserwatoriów astronomicznych, gdzie prowadził systematyczne obserwacje przez blisko 50 lat.

Rozwój i wprowadzane udoskonalenia pozwoliły przekształcić lunetę z przyrządu czysto obserwacyjnego na pomiarowy. W połowie XIX w. zaczęto również stosować fotografię. Największa luneta, zbudowana pod koniec XIX w. wyposażona była w obiektyw o średnicy 1 m. Obecnie powstające teleskopy, wiele większych rozmiarów, powstają w miejscach mających zapewnić jak najlepsze warunki do obserwacji, z dala od cywilizacyjnych świateł, np. w górach Ameryki Południowej, czy na Hawajach, lub są wysyłane w przestrzeń kosmiczną. Pomiary i obserwacje nie ograniczają się do światła widzialnego, ale obejmują całe spektrum fal elektromagnetycznych od promieniowania gamma do fal radiowych.